Ο γάμος στη Σιάτιστα

Τα γιορτάσματα και οι ετοιμασίες για το γάμο στη Σιάτιστα άρχιζαν παλιότερα οκτώ μέρες πριν. Την πρώτη μέρα αυτού του οκταήμερου οι συγγενείς της νύφης πήγαιναν σε μεταξωτό μαντήλι στον γαμπρό «το νάχτι», τα μετρητά δηλαδή που έταζαν. Εκείνος στο μαντήλι έβαζε καλλυντικά για τη νύφη και το επέστρεφε.

Η δεύτερη και η τρίτη μέρα ήταν αφιερωμένες στο καθάρισμα των σπιτιών του γαμπρού και της νύφης. Τις δυο επόμενες απλωνόταν η προίκα στο σπίτι της νύφης φυσικά, για να τις δει ο κόσμος. Και ποιος δεν θα περνούσε πραγματικά απ’ αυτή την έκθεση;

Έρχεται η Πέμπτη. Από το πρωί ο γαμπρός στέλνει τα προσκλητήρια στα σπίτια συγγενών και φίλων. Το βράδυ της Πέμπτης, ενώ ακόμα δείχνανε τα προικιά, έπιαναν στο σπίτι του γαμπρού το προζύμι. Το δαχτυλίδι έμπαινε πάνω στο προζύμι.

Δίπλα απάνω σε μια σέλα καθόταν ένα αγόρι κρατώντας το σπαθί που συμβολίζει την παλληκαριά του γαμπρού. Και όταν ένα από τα συγγενικά κορίτσια άρχιζε το ζύμωμα, το σπιτικό αντιλαλούσε από το τραγούδι, του οποίου μια στροφή λέει χαρακτηριστικά:

Όσ’ άστρα ειν’ στον ουρανό και φύλλα μεσ’ τα δέντρα

τόσα φλουράκια ξόδιψα κορίτσι μου για σένα.

 

Την άλλη μέρα, που ήταν Παρασκευή στέλνονταν από τους γονείς της νύφης τα προσκλητήρια στους συγγενείς της και το βράδυ της Παρασκευής όπως στο σπίτι του γαμπρού την Πέμπτη, έτσι και εδώ αναπιάνονταν τα προζύμια κατά τον ίδιο τρόπο και τραγουδιέται το παρακάτω τραγούδι:

 

Δέστε αυτόν τον δένδρο πως τον δέρνει αέρας

πως τον κυματίζει.

Έτσι δέρνει ο νους μου

πως θα πάω στα ξένα στα πεθερικά μου.

 

Την ίδια μέρα, την Παρασκευή, ο γαμπρός στέλνει στο ταψί, στο σνι όπως το λένε, το νυφικό και άλλα δώρα για τους συγγενείς. Και εκείνη, πάντα με το σνι, στέλνει δώρα στα πεθερικά της με ονομαστική αφιέρωση, συνοδευόμενα από μουσικά όργανα.

 

Το Σάββατο ήταν αφιερωμένο στην τουαλέτα της νύφης και του γαμπρού. Και ενώ οι νεαρές κοπέλες ασχολούνται με το στόλισμα της νύφης, η μάνα της ζυμώνει την κουλούρα του γάμου στη σκάφη στολίζοντάς την με στολίδια από ζυμάρι, ενώ η κόρη τραγουδάει:

 

Γράψε, μάνα μ’ γράψε,

Γράψε στο σκαφίδι,

όντας θα ζυμώνεις

μένα θα θυμάσαι.

 

Έτσι κυλά το εορταστικό οκταήμερο και φτάνει η Κυριακή του γάμου. Η κόρη πρωί πρωί την Κυριακή με τις φίλες της πηγαίνει στο πηγάδι. Είναι η τελευταία φορά που θα φέρει νερό στο σπίτι του πατέρα της, για να ποτίσει τα λουλούδια της. 
Έρχεται το μεσημέρι. Τα τραπέζια έχουν ετοιμαστεί και το γεύμα προμηνύεται πλουσιότατο «σουφράς». Το γενικό πρόσταγμα το έχει ο νονός, που αποκαλείται και «κούτσουρο», οι δε μπράτιμοι εκτελούν όλες τις παραγγελίες των καλεσμένων.

Η επίσημη ώρα όμως πλησιάζει. Οι παράνυμφοι ήρθαν με τα σημάδια, ήρθαν να πάρουν τη νύφη. Και αυτή σαν να αποστέργει τη συμφωνία του πατέρα της, τον παρακαλεί να δώσει πίσω τα παπούτσια που της έφεραν:

 

Σε γέλασαν πατέρα μου,

Μ’ ένα ζευγάρι παπούτσια.

για δωσ’ τα πίσω πατέρα μου

Και μένα μη με δίνεις.

Για δεν τα δίνω κόρη μου

Και σένα θα σε δώσω.

 

Μετά το συγκινητικό αυτό τραγούδι, η νύφη προχωρεί προς την εξώπορτα. Εκεί στέκεται και προσκυνάει τρεις φορές προς τον ήλιο και ξεκινάει η πομπή προς την εκκλησία όπου και περιμένει ο γαμπρός με τους συγγενείς και τους φίλους.

Αφού γίνουν τα στεφανώματα, όλου μαζί κατευθύνονται στην πλατεία της Σιάτιστας όπου γίνεται ο τρανός χορός. Ο τρανός χορός είναι ήρεμος και με συμμετρικές κινήσεις στην αρχή, ταχύς και πηδηχτός στο τέλος, εκφράζοντας έτσι τη λύπη των συγγενών της νύφης και τη χαρά της οικογένειας του γαμπρού.

Το τραγούδι διαρκεί τρεις γύρους, οπότε και διαλύεται ο χορός και επιστρέφουν οι συγγενείς της νύφης στο σπίτι της και οι άλλοι στου γαμπρού, όπου περνούν τη νύχτα διασκεδάζοντας.

Μετά τον τρανό χορό οι νεόνυμφοι πηγαίνουν στο σπίτι του γαμπρού. Στην πόρτα τους υποδέχεται γελαστή και χαρούμενη η μάνα του γαμπρού με δυο ψωμιά στα χέρια, τα οποία τα βάζει στα κεφάλια των νιόπαντρων. Αυτοί προχωρούν έτσι έως ότου φθάσουν στην κάμαρα, όπου και δέχονται τα συγχαρητήρια των παρευρισκομένων.

Πολλές φορές και πριν το νιόπαντρο ζευγάρι μπει στο καινούργιο του σπίτι και μετά τον τρανό χορό, ακολουθούσε το νυφιάτικο τραγούδι όπου η νύφη χόρευε και οι καλεσμένοι τραγουδούσαν:

Έβγα μάνα μ’ κι πιθιρά

Να διχτείς τα νιόγαμπρα

Πώρχουντι καμαρουτά

Σας αητός μι πέρδικα.

Έμπα, έμπα πιρδικούλα μ’

μεσ’ στ’ αητού το σπίτι

πάντ’ αυτού φωλιά να στήσεις,

δικουχτώ πουλιά να βγάλεις

κι ολ’ αρσενικά να γίνουν.

 

                                                                                                                     Γεώργιος Μπόντας

Λαογράφος – Συγγραφέας