Ο γάμος στις Kυκλάδες

Ο γάμος στα νησιά του Αιγαίου και ιδαίτερα στις Κυκλάδες έχει τα δικά τις χαρακτηριστικά και τις δικές του ιδιαιτερότητες. Τα στοιχεία που παραθέτουμε εδώ τα αντλύσαμε από το βιβλίο του λαογράφου Αντώνη Τραυλού: «Ο Σιφνέικος γάμος με τα τραγούδια και τα ανέκδοτα».

Ο γάμος λοιπόν, όπως όλοι οι παλιοί γάμοι, ξεκινά από το προξενιό. Προξενικής είναι η «Κεράτσα», η θεία δηλαδή, που πηγαινοέρχεται στα δυο σπίτια κρυφά για να μην την αντιληθούν οι αντεραστές και χαλάσει η δουλειά.

Ακολουθούν τ’ αρραβωνιάσματα που γίνονται στο σπίτι της νύφης. Εκεί δίνονται δώρα και από τις δυο πλευρές, κυρίως χρυσαφικά.  Αφού ολοκληρωθεί ο αρραβώνας και καθοριστεί η ημερομηνία του γάμου, οι καλεσμένοι ειδοποιούνται από τον ίδιο τον γαμπρό, τον αδελφό της νύφης και τον κουμπάρο δυο-τρεις μέρες πριν τον γάμο.

 Τα δώρα των προσκεκλημένων

Αυτά ονομάζονται και κανίσκια. Παλιά ήταν είδη οικιακής χρήσης και ό,τι άλλο κατασκεύαζαν οι μάστορες του χωριού. Ήταν όμως και φαγώσιμα: Γλυκά, τυριά, πιτσούνα, κότες, όχι όμως πετεινοί για να μην τσακώνεται το ζευγάρι.

 Κουμπάροι – παράνυμφοι ή σύντεκνοι

Κουμπάρος επιλέγεται συνήθως ο νονός του γαμπρού και κουμπάρα η νονά της νύφης, που πρέπει να βαπτίσουν μελλοντικά και τα πρώτα παιδιά του ζευγαριού.

 Το κόψιμο του νυφικού

Η πρώτη ψαλιδιά μετά το μέτρημα του μήκους και του πλάτους έμπαινε μέρα Κυριακή. Με την παρουσία συγγενών και φίλων που ραίνανε το νυφικό με ροδοπέταλα, ρύζι, κουφέτα και χρήματα. Μόνο που τα χρήματα προορίζονταν για τη μοδίστρα.

 Το στρώσιμο του κρεβατιού

Το πρωί ή το μεσημέρι της ίδιας μέρας του γάμου, ήταν καθιερωμένο να στρώνεται το νυφικό κρεβάτι. Στην αρχή άπλωναν το κατωσέντονο. Άσπρο και κολλαριστό σαν το γάλα! Ύστερα έριχναν από πάνω, το πανωσέντονο και τα κάλυπταν όλα με μια θαυμαστή πλεκτή χειροποίητη κουβέρτα που τέλειωνε σε «φταμπαλά». Μετά άρχιζαν το τραγούδι οι κοπέλες:

Για βάλετε το φραμπαλά

Που είναι με τη βούλα

Για να πλαγιάσει ο βασιλιάς

Με τη βασιλοπούλα…

Αφού στο τέλος σειρά έπαιρναν τα μαξιλάρια με τις κενητές μαξιλαροθήκες με το μονόγραμμα του γαμπρού και τις νύφης, άρχισε το ράντισμα του κρεβατιού με ροδοπέταλα και κουφέτα. Και βέβαια το πέταμα του αγοριού στο κρεβάτι ως επιστέγασμα για να κάνει αρσενικό παιδί η νύφη στην πρώτη γέννα!

Η μέρα του γάμου

Νυφούλα ταπεινόφρονη

Αγνή σαν περιστέρι

Χαράς σε τούτο το γαμπρό

Που θα σε κάνει ταίρι…

Τραγουδούσαν οι κοπέλες που έντοιναν τη νύφη. Τον παλιό καιρό το νυφικό φόρεμα αποτελείτο από μια μπλούζα στο πάνω μέλος, που την αποκαλούσαν «ρούσικο», και από μια φούστα στο κάτω. Χαρακτηριστικό του στολίσματος της νύφης είναι ότι στις κινήσεις της δεν έπρεπε να κλείσει τίποτα. Ούτε πόρτα, ούτε ντουλάπι, ούτε συρτάρι. Μπορούσε όμως να ανοίγει οτιδήποτε, για να μη στερέψουν τα αγαθά στο σπιτικό.

 Παραβαλή του γαμπρού και της νύφης

Τα όργανα αφού παραλάμβαναν τον κουμπάρο και την κουμπάρα από τα σπίτι τους πήγαιναν από σπίτι του γαμπρού και όλοι μαζί ξεκινούσαν για το σπίτι της νύφης. Να και μερικά δύστοιχα που ακούγονταν στην παραλαβή της νύφης:

Για δέστε την, για δέστε την

ήλιο –φεγγάρι, πέτε την.

Και να την βάλεις στο κλουβί

σαν το πουλί θα κελαδεί.

Νύφη μου γυαλί – κρυστάλλι,

σαν και σένα δεν είν’ άλλη.

Σ’ όσους γάμους κι αν επήγα

τέτοιο αντρόγυνο δεν είδα.

Μετά την τελετή ακολουθεί γλέντι με όλους τους καλεσμένους που διαρκεί μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες. Τότε και όποιοι το αντέχουν συνεχίζουνε το γλέντι στο σπίτι του κουμπάρου, όπου και φουντώνει ο χορός περιμένοντας το σύνθημα για τα «ξυπνητικά» των νεόνυμφων και το δυναμωτικό κοτόζουμο… ό,τι ώρα ταιριάσει. Τα «ξυπνητικά» βέβαια ήταν το χαριτομένο τελείωμα για τους καλεσμένους, δεν ήταν όμως και τόσο ευχάριστο για τους νεόνυμφους.

Κλείνοντας παραθέτουμε ορισμένα χαρακτηριστικά τετράστοιχα για το «καψώνι» αυτό του ζευγαριού:

Νύχτα, γιατί ξημέρωσες,

ήλιεμου, γιατί βγήκες

και περισσότερη χαρά

να πάρωδε μ’ αφήκες;

Ο ήλιος ανέτειλε

και πάει για να δύσει

κάντε και μια διακοπή

γιατί δεν είναι βρύση.